المحقق السبزواري
398
روضة الانوار عباسى ( در اخلاق و شيوه كشور دارى ) ( فارسى )
بدان نماز به خداى عز و جلّ تقرّب جويم . » مهدى بنشست و گفت : « چندان توقّف كنم كه تو طهارت بهجا آورى و بيايى . » و اين از كمال تواضع او بود . و ببايد دانست كه خلق تواضع از سلاطين و ملوك بغايت زيبنده است و در جايى كه به مهابت ملك و پادشاهى نقصانى نداشته باشد بغايت مراعات آن بسيار محمود است ؛ و مراعات تواضع و احترام دربارهء علماى اعلام و سادات عظام و اشراف انام و صلحا و مشايخ و زهّاد و متّقيان و عابدان در كمال خوبى است و هيچگونه عيبى ندارد [ و ] « 1 » بغايت مستحسن است ، و چندانكه ملك نسبت به اين گروه تواضع و احترام و فروتنى بنمايد و دربارهء ايشان اعزاز و اكرام مرعى دارد ، باعث ذكر جميل و اجر جزيل مىشود و سالهاى دراز ذكر آن به خوبى بر السنه و افواه اهل جهان جارى مىباشد . و علما و عقلا و اشراف و صلحا را چندانكه اكرام نمايند در موقع استحقاق و محلّ استيجاب است . و در قسم دوم كتاب ذكر بعضى از فضايل اهل علم و وجوب اكرام سادات مذكور خواهد شد ، ليكن بر پادشاه لازم است كه تمييز ميان مراتب اهل كمال نمايد و مراتب تواضع و تكريم نسبت به هريك به اندازهء دانش و كمال و عقل و صلاح او مرعى دارد . و اين وقتى مىشود كه بر حال هريك مطّلع باشد و آن به تفحّص و جستجوى تمام مىشود ، چه اكثر اوقات صاحبان كمال به جهت آنكه دنيا در نظر ايشان چندان مقدارى ندارد به مقرّبان ملوك خوشامدگويى و مخالطت كمتر مىكنند و استعمال لطايف حيل در جلب قلوب اكابر اهل دنيا كمتر به كار مىبرند ، به خلاف مردمان كمدانش كمعقل كه هرگاه اندك بضاعتى از علم دارند در ترويج آن بسيار مىكوشند و به انواع حيل اهل دنيا را فريب مىدهند و در جلب قلوب خواصّ ملوك و فروتنى نسبت به ايشان دقيقهاى نامرعى نمىگذارند و خود را سرآمد روزگار بازمىنمايند . بنابراين خواصّ و نزديكان ملوك ، مردم كمحال قليل الكمال را بهواسطهء فريبى كه يافتهاند يا به جهت مصلحتها كه در نظر دارند ترويج تمام مىدهند و ترجيح ايشان بر دانايان و كاملان ظاهر مىسازند . و پادشاه چون [ 102 ب ] از حقيقت حال بىخبر است ، سخنان ايشان را حمل بر حقيقت نموده ، موافق آن سلوك مىنمايد و آن ظلم است بر اهل كمال و ظلم است بر نفس پادشاه ؛ چه
--> ( 1 ) . از مر اضافه شد .